phong tục · TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN (không phải lời khuyên)
Kiêng kỵ và điều nên làm ngày Tết
Trong bài này
- Ngoại ơi! Sao sáng mồng Một ai cũng đi nhẹ nói nhẹ, như sợ làm động cái gì vậy ngoại?
- Con thấy má cất cái chổi vô góc rồi, rác cũng gom một đống mà không đổ đó ngoại.
- Trời, kiêng gì mà kiêng nhiều quá, vậy Tết đâu còn gì để làm đâu ngoại!
- Mà bạn con nói nhà bạn mồng Một quét nhà bình thường, không kiêng gì hết đó ngoại.
Trong bài này
- Ngoại ơi! Sao sáng mồng Một ai cũng đi nhẹ nói nhẹ, như sợ làm động cái gì vậy ngoại?
- Con thấy má cất cái chổi vô góc rồi, rác cũng gom một đống mà không đổ đó ngoại.
- Trời, kiêng gì mà kiêng nhiều quá, vậy Tết đâu còn gì để làm đâu ngoại!
- Mà bạn con nói nhà bạn mồng Một quét nhà bình thường, không kiêng gì hết đó ngoại.
Mấy ngày đầu năm, nhiều nhà cất chổi, không đổ rác, không cho lửa cho nước, tránh lời xui. Người xưa tin đầu năm sao thì cả năm vậy. Bỏ chữ “kiêng” ra, còn lại một cái mong giản dị, sống tử tế, nhà hoà thuận, hướng về điều tốt. Nay nhiều nhà kiêng nhẹ hơn, tuỳ vùng, tuỳ nhà.
Đây là những niềm tin dân gian được truyền lại, không phải khẳng định khoa học hay lời khuyên. Bài viết ghi lại để hiểu văn hoá, không nhằm cổ vũ mê tín.
Ngoại kể
— Ngoại ơi! Sao sáng mồng Một ai cũng đi nhẹ nói nhẹ, như sợ làm động cái gì vậy ngoại?
Người xưa có câu “có kiêng có lành”. Họ tin mấy ngày đầu năm là cái nền của cả năm, đầu năm sao thì cả năm vậy. Bởi vậy mới sinh ra bao nhiêu điều kiêng, với bao nhiêu điều nên làm. Ngoại kể cho con nghe người ta kiêng gì, tin gì. Còn nhà mình làm sao thì để má con tính, nghen.
— Con thấy má cất cái chổi vô góc rồi, rác cũng gom một đống mà không đổ đó ngoại.
Cái này là cái người ta kiêng nhiều nhứt đó. Nhiều nhà tới mồng Một là cất chổi, rác gom lại một góc, qua ngày mới đổ. Người ta tin tài lộc đầu năm đang vô nhà, quét ra là quét luôn cái lộc đi theo. Chuyện này không phải mới đâu. Người xưa đã kiêng vậy từ lâu rồi.
Mà con để ý coi, không quét nhà mồng Một, nên trước Tết nhà nào cũng dọn cho sạch bóng. Hoá ra cái kiêng này lại làm nhà cửa sạch hơn.
Còn kiêng gì nữa thì nhiều lắm. Ngoại kể theo cái người ta hay nhắc. Làm bể chén bể dĩa thì người ta sợ đó là điềm chia lìa, nhà có người đi xa nhau. Vay tiền hay trả nợ đầu năm thì sợ cả năm cứ thiếu trước hụt sau. Cho lửa, cho nước cũng kiêng. Hồi xưa nhà nào cũng có bếp lửa, có lu nước, người ta coi lửa là may mắn, nước là tài lộc, cho đi thì mất. Nói lời xui, cãi nhau, khóc lóc thì sợ cả năm buồn theo. Mặc đồ đen đồ trắng cũng không, vì đó là màu tang. Người đang có tang thì thường không đi xông đất, không đi chúc Tết nhà người khác, để nhà người ta vui trọn.
Con thấy không, kiêng cái gì cũng là vì sợ cái năm mới bị buồn, bị thiếu, bị tan. Người ta tin vậy thôi, không phải luật đâu con.
— Trời, kiêng gì mà kiêng nhiều quá, vậy Tết đâu còn gì để làm đâu ngoại!
Có chớ, mà cái này người ta thích kể hơn. Đầu năm người ta chuộng nói lời hay, làm việc lành, trong nhà giữ hoà khí, ai lỡ giận cũng nhịn qua Tết. Mặc đồ màu tươi, đỏ, vàng. Đi chúc Tết họ hàng, hàng xóm. Người hay chữ thì khai bút, viết vài dòng đầu năm. Người buôn bán thì mở hàng lấy may. Nhiều nhà đi chùa cầu an.
Người ta nói “đầu xuôi đuôi lọt”, khởi đầu trôi thì cả năm trôi. Ý là vậy.
— Mà bạn con nói nhà bạn mồng Một quét nhà bình thường, không kiêng gì hết đó ngoại.
Không sao hết con. Nhiều nhà bây giờ nhìn mấy điều kiêng này nhẹ hơn nhiều, tuỳ vùng, tuỳ nhà. Có nhà vẫn cất chổi mồng Một, có nhà quét bình thường mà Tết vẫn vui. Ngoại không nói nhà nào đúng nhà nào sai.
Mà con ngẫm lại coi. Không nói lời xui, không cãi nhau, không khóc, mặc đồ tươi, đi thăm bà con, bỏ chữ “kiêng” ra thì còn lại gì? Còn lại một cái mong giản dị thôi, sống tử tế, nhà hoà thuận, và hướng về điều tốt. Người ta gói cái mong đó vô mấy điều kiêng để dễ nhớ, dễ truyền lại. Chỉ vậy.
Giờ con biết rồi, sáng mồng Một thấy ai đi nhẹ nói nhẹ, con hiểu họ đang giữ cái gì.
Những điều kiêng ở trên là niềm tin dân gian được truyền lại, không phải lời khuyên; nhà bạn kiêng hay không kiêng cũng không sao — nhà bạn làm sao, kể cho chúng tôi nghe.
Nguồn tham khảo (3)
- Học giả Phan Kế Bính, 'Việt Nam phong tục' (đầu thế kỷ XX) — dẫn qua VietNamNet, Pháp Luật Plus
- Quỳnh An, 'Những điều kiêng kỵ, tránh làm trong ngày Tết theo phong tục dân gian' — VietTimes, 28/01/2025 (phỏng vấn TS Trần Hữu Sơn: quét nhà đổ rác, cho lửa cho nước, làm vỡ đồ, vay và trả nợ, lời xui, khóc cãi, đồ đen trắng, người có tang)
- Hoàng Hiệp, 'Những điều kiêng kỵ ngày Tết: Hiểu đúng để gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống' — Tạp chí Tòa án nhân dân điện tử, 18/02/2026 ('đầu xuôi đuôi lọt'; kiêng kỵ là biểu trưng, không phải quy luật bắt buộc)
Nhà bạn làm khác? Thấy chỗ sai?
Không có một Tết "đúng" — mỗi nhà một nếp. Gửi cho chúng tôi, chúng tôi sẽ thêm vào bài và ghi tên bạn nếu bạn muốn.
Gửi góp ýBài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép