Ngày nào, chuyện gì, ai làm gì?

Hành trình Tết

23 tháng Chạp Thứ Bảy, 30/01/2027

Đưa ông Táo về trời

Hăm ba tháng Chạp, ông Táo, vị thần coi bếp, lên trời kể với Ngọc Hoàng chuyện một năm của nhà mình, tới đêm giao thừa mới về. Với nhiều nhà, đây là ngày Tết bắt đầu thiệt. Ngoài Bắc thả cá chép, Huế cúng ngựa giấy, trong Nam có bộ cò bay ngựa chạy, ý thì một: cuối năm kể lại chuyện trong nhà cho thiệt thà.

Hôm nay. Chậu cá chép đỏ ngoài chợ bày từ mấy bữa trước, hôm nay là ngày ông Táo đi. Ông ở trong bếp suốt năm, chuyện gì trong nhà ông cũng thấy, ai cãi nhau, ai nhường nhau, ai nấu cơm cho ai. Từ hôm nay, người ở xa bắt đầu đếm từng ngày.

Nhà làm gì. Mỗi nhà một kiểu. Thường cúng ở bàn thờ chính, không phải trong bếp. Ngoài Bắc hay có bộ mũ áo giấy cho ba vị, hai ông một bà, cùng mâm cơm, trầu cau, trái cây và con cá chép sống trong chậu. Cúng xong đem cá ra sông thả, người ta nói cá là con “ngựa” chở ông Táo đi. Trong Huế không thả cá mà cúng con ngựa giấy. Nhiều nhà còn rước bộ tượng ông Táo đất nung mới về, bộ cũ đem ra gốc cây lớn đầu xóm. Trong Nam nhiều nhà cúng buổi tối sau bữa cơm, có bộ “cò bay ngựa chạy” bằng giấy, dĩa kẹo thèo lèo đậu phộng, thường không có mũ áo. Nhà nào thả cá thì mấy năm nay người ta nhắc nhau xuống sát mép nước, cá thả xuống, bịch giữ lại.

Mỗi người một việc.

  • Người ở xa: từ hôm nay bắt đầu đếm từng ngày, vé có trong tay hay chưa thì lòng cũng đã ở nhà rồi.
  • Trẻ con: theo ra sông coi thả cá, hỏi một hơi “sao ông Táo cưỡi cá mà không cưỡi ngựa”, người lớn trả lời được câu nào hay câu đó.
  • Ông bà cha mẹ: bày mâm, thắp nhang, tiễn ông Táo xong là quay qua tính coi còn mấy ngày nữa đứa ở xa về tới.

Đọc kỹ hơn: Đưa ông Táo về trời →

Những ngày cuối năm Thứ Năm 04/02/2027 → Thứ Sáu 05/02/2027

Tất niên & dọn nhà

Mấy ngày cuối tháng Chạp, từ hăm tám tới ba mươi, người ta gọi là tất niên, tất là hết, niên là năm. Nhà dọn sạch, bàn thờ lau lại, nồi bánh lên bếp, rồi chiều ba mươi cả nhà ngồi lại bữa cơm cuối năm, mời ông bà về ăn Tết. Dọn hết việc cũ cho sang năm mới nhẹ người.

Những ngày này. Nhà nào cũng mở cửa suốt ngày, mền mùng đem ra sân phơi, mùi nước lau nhà lẫn với mùi lá. Đây là quãng người ta khép năm cũ, và cũng là quãng từng đứa ở xa lần lượt về tới cửa.

Nhà làm gì. Lau nhà, giặt phơi, bỏ đồ cũ. Bàn thờ dọn kiểu khác, từ tốn hơn, dân gian gọi là bao sái: thắp nhang xin phép, lau từ trên xuống dưới, tỉa bớt chân nhang cắm suốt năm. Nhiều nhà làm sau hăm ba, khi ông Táo đã đi. Nợ ai thì trả cho xong, theo quan niệm dân gian nợ nần không mang qua năm mới. Nhiều nhà còn đi tảo mộ, chạp mả trong tháng Chạp, mời ông bà về ăn Tết. Rồi tới nồi bánh, ngoài Bắc là bánh chưng, miền Trung với trong Nam là bánh tét, đêm hăm tám hăm chín cả nhà ngồi canh lửa. Chiều ba mươi, năm tháng thiếu thì chiều hăm chín, mâm cơm bày lên bàn thờ cùng mâm ngũ quả, thắp nhang rước ông bà về, rồi cả nhà ngồi lại ăn bữa cuối năm. Bữa đó thường là bữa đông nhứt trong năm. Đứa nào chưa về tới thì điện thoại mở sẵn, để một chỗ trên bàn.

Mỗi người một việc.

  • Người ở xa: về tới là bỏ giỏ xuống, còn kịp phụ một tay. Chưa về được thì dọn một góc nhà bên đó, nấu một món Tết cho con mình nếm thử.
  • Trẻ con: được giao rửa lá, đưa khăn, ngồi canh nồi bánh, lần hiếm trong năm được thức khuya mà không ai la.
  • Ông bà cha mẹ: tay lau, miệng kể, mắt ngó ra ngõ, mong nhứt là bữa cơm chiều ba mươi đủ người.

Đọc kỹ hơn: Tất niên và dọn nhà → · Tảo mộ cuối năm → · Bánh chưng → · Bánh tét →

Đêm 30 Thứ Sáu, 05/02/2027

Giao thừa

Đêm ba mươi, năm tháng thiếu thì đêm hăm chín, nửa đêm năm cũ trao lại, năm mới tiếp nhận. Người mình gọi là giao thừa, người xưa gọi là đêm trừ tịch. Nhiều nhà bày lễ ngoài sân rồi vào thắp nhang mời ông bà về ăn Tết. Cả nhà thức, im một nhịp đúng lúc đó, rồi chúc Tết nhau.

Đêm nay. Không ai chịu đi ngủ. Theo quan niệm dân gian ông Phan Kế Bính ghi lại, hết năm vị thần coi việc nhân gian năm cũ bàn giao cho vị coi năm mới, nên nửa đêm người ta bày lễ giữa sân, tiễn vị cũ, đón vị mới. Dân gian còn giải thích các vị đi vội, không kịp vô từng nhà.

Nhà làm gì. Cả nhà quây lại, ti-vi mở sẵn đếm ngược. Nhiều nhà ngoài Bắc cúng hai phần: mâm ngoài trời đặt trước cửa hay giữa sân, gà luộc, xôi, bánh chưng, trái cây, nhà có gì cúng nấy, rồi vô nhà thắp nhang mời ông bà về ăn Tết, cũng là lúc đón ông Táo trở lại sau chuyến đi từ hăm ba. Nhiều nhà nay chỉ thắp nhang, vái bốn phương, bỏ phần ngoài trời. Từng vùng, từng nhà một khác. Cúng xong, con cháu chúc Tết người lớn, nhận lì xì. Ngoài Bắc người lớn còn đi xuất hành, chuyến đi đầu năm, ghé chùa thắp nhang, hái lộc một cành non đem về cắm trước bàn thờ. Ai về trước thành người xông đất nhà mình. Pháo nổ thì không còn từ Tết 1995. Giờ “tiếng pháo” chung là pháo hoa bắn ở các thành phố lớn, coi tại chỗ hay qua ti-vi.

Mỗi người một việc.

  • Người ở xa: về được là đứng ngoài sân với cả nhà. Không về được thì canh đồng hồ, bên nhà nửa đêm, bên này có khi giữa trưa, bật điện thoại cho kịp đúng lúc.
  • Trẻ con: xin thức tới nửa đêm, tới sát giờ thì gục, được kêu dậy coi pháo hoa, rồi mới chúc Tết, nhận lì xì.
  • Ông bà cha mẹ: thắp nhang xong là đếm đầu người trong sân. Thiếu ai thì cầm điện thoại lên, hỏi bên đó mấy giờ rồi.

Đọc kỹ hơn: Giao thừa → · Xông đất →

Mồng 1 tháng Giêng Thứ Bảy, 06/02/2027

Mồng Một — Tết cha

Mồng Một tháng Giêng, ngày đầu năm, dân gian gọi là Tết cha, ngày của bên nội. Sáng ra ai cũng áo mới, cúng gia tiên trước, rồi con cháu chúc Tết ông bà, cha mẹ. Lời chúc đi trước, bao đỏ theo sau. Nhiều tiền ít tiền không phải chuyện, cái quý là câu chúc gói trong đó.

Hôm nay. Người ta hay nhắc “Mồng một Tết cha, mồng hai Tết mẹ, mồng ba Tết thầy”. “Cha” ở đây là cả bên họ cha chứ không chỉ một người, giáo sư Ngô Đức Thịnh giải thích vậy. Mai qua bên ngoại, mốt thăm thầy. Câu đó từ đâu ra thì còn nhiều thuyết.

Nhà làm gì. Cúng gia tiên trước, rồi con cháu ra mừng tuổi ông bà, cha mẹ. Chúc từ trên xuống: ông bà trước, rồi cha mẹ, cô dì chú bác, bạn cùng lứa sau cùng. Lời chúc đi trước, cái bao đỏ theo sau, ông Phan Kế Bính ghi hồi đầu thế kỷ hai mươi đã là vậy rồi. Người lớn đưa bao cho con nít thì nói “hay ăn chóng lớn”. Con cháu lì xì lại ông bà thì gọi là mừng thọ, bao nhỏ xíu cũng được, vì ý là chúc sống lâu. Ở xa không về được thì gọi về, chuyển khoản kèm một câu, không có bao đỏ để cầm, mà lời thì vẫn tới. Còn chuyện kiêng cữ trong ngày và ai bước vô nhà đầu tiên, mỗi nhà một kiểu, có bài riêng kể.

Mỗi người một việc.

  • Người ở xa: canh giờ bên nhà, gọi về chúc ông bà được một câu là cả nhà bên đó vui cả buổi.
  • Trẻ con: được đẩy nhẹ ra trước ông bà, lí nhí vài chữ, cả nhà cười, phong bao đưa ra. Nói được “con chúc ông bà khoẻ” là đủ rồi.
  • Ông bà cha mẹ: ngồi đó cho con cháu chúc. Cái đợi cả năm không phải cái bao, mà là đứa cầm bao đứng trước mặt mình.

Đọc kỹ hơn: Chúc Tết → · Lì xì → · Xông đất → · Kiêng kỵ →

Mồng 2 tháng Giêng Chủ Nhật, 07/02/2027

Mồng Hai — Tết mẹ

Mồng Hai là Tết mẹ, ngày về bên ngoại. Hôm qua khách tới nhà mình, hôm nay nhà mình đi. Tới đó cũng thắp nhang ông bà trước, rồi con cháu chúc Tết người lớn, lời chúc đi trước, lì xì theo sau. Rồi cả họ ngồi lại một bữa cơm. Không có lệ nào cứng, nhà xa quá thì hôm nay gọi về.

Hôm nay. Câu dân gian “Mồng Một Tết cha, mồng Hai Tết mẹ, mồng Ba Tết thầy”, cách hiểu phổ biến nhứt là mồng Một chúc Tết bên nội, mồng Hai sang bên ngoại, mồng Ba thăm thầy. Người nghiên cứu giải thích “tết” ở đây là nói gọn của “chúc tết”, còn “cha” với “mẹ” là hai bên họ hàng, chớ không chỉ ba má. Câu đó từ đâu ra thì còn nhiều thuyết, mà nhà nào cũng nhắc.

Nhà làm gì. Soạn đồ, chở nhau qua nhà ngoại. Tới đó cũng như mồng Một bên nội: thắp nhang ông bà trước, rồi con cháu chúc Tết người lớn, ông bà ngoại trước, tới cậu dì, rồi tụi nhỏ chúc nhau. Lời chúc đi trước, lì xì theo sau, ông Phan Kế Bính ghi cái lệ đó cả trăm năm rồi. Chúc ngoại thì chúc sức khoẻ, sống lâu. Có câu “con cháu sum vầy”, ông bà nghe là thương nhứt, vì đó là cái ông bà đợi cả năm. Rồi cả họ ngồi lại một bữa cơm, trong cái nhà má lớn lên. “Nhà nào cũng vậy” là nói cho dễ. Có nhà bên ngoại gần nên đi luôn mồng Một, có nhà xa quá thì hôm nay gọi về, gặp qua điện thoại cũng là gặp.

Mỗi người một việc.

  • Người ở xa: hôm nay thấy rõ nhứt mình có mặt hay vắng mặt. Về được thì đang ngồi giữa sân nhà ngoại. Không về được thì canh giờ bên nhà mà gọi, nghe tiếng cả họ ồn ở đầu kia.
  • Trẻ con: gặp một lượt anh chị em họ cả năm không gặp. Chúc ông bà ngoại một câu rồi chạy mất, phong bao để má giữ.
  • Ông bà ngoại: ngó ra đường từ sáng, coi xe nào quen. Con cháu tới đủ, ông bà ít nói, chỉ hỏi “ăn gì chưa”.

Đọc kỹ hơn: Chúc Tết — chúc ai trước, chúc thế nào →

Mồng 3 tháng Giêng Thứ Hai, 08/02/2027

Mồng Ba — Tết thầy

Mồng Ba là Tết thầy, vế cuối của câu “Mồng Một Tết cha, mồng Hai Tết mẹ, mồng Ba Tết thầy”. Học trò cũ ghé thăm thầy cô, ngồi một lát. Người xưa coi thầy gần ngang cha mẹ nên thầy có một ngày riêng. Cũng từ chiều nay, nhiều nhà bắt đầu hoá vàng tiễn ông bà sau ba ngày Tết.

Hôm nay. Nhà bớt ồn. Hai ngày rồi ai cũng đi chúc bên nội bên ngoại, hôm nay còn một ngày cho một người mà lâu lâu người ta quên. Người nghiên cứu kể hồi xưa thầy đồ không có lương, học trò với làng xóm góp gạo nuôi thầy, nên Tết ghé thầy vừa là tình nghĩa, vừa là bổn phận. “Một chữ cũng là thầy”. Nay nhiều người gọi vui mồng Ba là ngày Nhà giáo của dân gian. Còn câu đó từ sách nào ra thì chưa ai chỉ rõ.

Nhà làm gì. Người lớn đi thăm thầy cũ, có người đi một mình, có người gọi bạn học cũ đi chung, ghé nhà thầy ngồi một lát. Nhiều người năm nào cũng định đi rồi bận. Năm nào đi được thì nhớ lâu. Chúc Tết nay cũng không gói trong ba ngày đầu nữa, nhiều nơi kéo tới hết tháng Giêng, miễn gặp được nhau. Nên lỡ hôm nay thì mai mốt ghé cũng là Tết thầy. Trẻ con thì nhiều đứa ra Tết đi học lại mới chúc cô, cô cũng mừng y vậy. Cũng từ chiều mồng Ba, nhiều nhà bắt đầu hoá vàng, làm mâm cơm tiễn ông bà sau ba ngày Tết. Đó là nếp phổ biến thôi, không phải nhà nào cũng hôm nay. Ông Phan Kế Bính ghi hồi xưa mồng Bốn thì hoá vàng, có nhà để tới mồng Bảy. Chuyện đó mốc sau kể.

Mỗi người một việc.

  • Người ở xa: về được thì mồng Ba hay dành đi thăm thầy cô cũ, bạn cũ, những người chỉ về quê mới gặp. Ở xa luôn thì nhắn thầy một câu, thầy đọc cũng vui.
  • Trẻ con: thầy cô của mình cũng được Tết, ra Tết đi học lại chúc cô một câu là vừa.
  • Ông bà: ở nhà. Ba ngày Tết sắp tròn, coi lại coi còn ai chưa tới, còn ai chưa gặp. Không nói ra, mà đếm.

Đọc kỹ hơn: Chúc Tết — chúc ai trước, chúc thế nào → · Hoá vàng — lễ tiễn ông bà sau Tết →

Mồng 3 – 7 Thứ Hai 08/02/2027 → Thứ Sáu 12/02/2027

Hoá vàng, hạ nêu — hết Tết

Hoá vàng là lễ tiễn ông bà sau mấy ngày Tết. Chiều ba mươi mời ông bà về ăn Tết chung, nay con cháu dọn thêm một mâm cơm cảm ơn, rồi đốt số vàng mã đã bày trên bàn thờ, như gửi hành trang theo. Phổ biến nhứt là mồng Ba, có nhà tới mồng Bảy, gộp với lễ hạ nêu. Ông bà về, rồi tới lượt người đi xa đi.

Mấy ngày này. Góc sân có một đống lửa nhỏ, khói giấy bay lên. Hoá vàng, “hoá” là đốt, “vàng” là vàng mã, tiền, thỏi vàng, quần áo bằng giấy. Người ta còn gọi là lễ tạ, lễ tiễn ông bà, đưa chân các cụ. Người nghiên cứu nói người Việt nghĩ bên kia không xa, ở ngay gần bên. Tiễn thôi, không phải xa.

Nhà làm gì. Theo tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, chiều ba mươi nhà mời ông bà về ăn Tết chung. Nay dọn thêm một mâm cơm cảm ơn, tiễn ông bà đi, rồi đốt số vàng mã đã bày suốt Tết. Ngày thì mỗi nhà một khác. Phổ biến nhứt là mồng Ba, cho đủ ba ngày Tết. Ông Phan Kế Bính ghi hồi xưa mồng Bốn thì hoá vàng, có nhà để tới mồng Bảy. Nay có nhà làm từ mồng Hai, có nhà tới mồng Năm, mồng Bảy, tuỳ lịch đi làm. Có nơi gộp với lễ khai hạ, hạ cây nêu mồng Bảy tháng Giêng, mốc dân gian coi là hết Tết hẳn. Ngoài Bắc nhiều nhà còn đặt hai cây mía bên chỗ hoá vàng, theo quan niệm dân gian là đòn gánh cho ông bà gánh đồ về. Trong Nam có hay không thì chưa thấy ai ghi. Đốt nhiều đốt ít là chuyện mỗi nhà. Giáo hội Phật giáo từ 2018 đã đề nghị bỏ đốt vàng mã ở chùa, nhiều nhà nay đốt rất ít. Cái lõi vẫn còn: cả nhà ngồi lại một lần nữa trước khi ai về việc nấy.

Mỗi người một việc.

  • Người sắp đi: chiều nay vừa coi lửa vừa coi giỏ xách. Tết nào về cũng tới lúc này, vé đã có mà chân chưa muốn bước. Hẹn Tết sau, về sớm hơn một ngày.
  • Trẻ con: ngồi xổm coi giấy cháy, hỏi ông bà có nhận được không. Mai ngơ ngác thấy nhà vắng đi một người.
  • Ông bà cha mẹ: tiễn hai lần, chiều nay tiễn ông bà mình, mai tiễn con ra bến. Ít ai nói ra.

Đọc kỹ hơn: Hoá vàng — lễ tiễn ông bà sau Tết →

Tết Holiday · https://tetholiday.com/vi/hanh-trinh · Nguồn tham khảo: https://tetholiday.com/vi/trang/nguon-tham-khao

Nhúng đếm ngược vào site của bạn