phong tục · quan niệm dân gian

Xông đất đầu năm

Sau giao thừa hay sáng mùng Một, người đầu tiên bước qua cửa nhà được gọi là người xông đất. Theo quan niệm dân gian, người đó mang cái “vận” của mình vào nhà, cả nhà hưởng theo suốt năm, nên nhiều nhà mời trước một người vui vẻ, khoẻ mạnh. Nhà để ý ai bước vào đầu tiên, suy cho cùng, là nhà đang đợi người ta bước vào.

Ngoại kể

— Ngoại ơi! Pháo hoa trên ti-vi tắt rồi mà sao nhà mình chưa ai đi ngủ vậy ngoại?

Giao thừa xong nhà nào cũng còn thức một chút. Con để ý coi, người đầu tiên bước qua cửa nhà mình sau giờ đó là ai? Với người Việt, chuyện đó không nhỏ đâu con. Người ta có tên cho nó hẳn hoi, xông đất. Có nơi gọi là xông nhà, có nơi gọi là đạp đất. Là chuyện người đầu tiên bước vô nhà sau giao thừa, hoặc sáng mùng Một. Người ta tin rằng người đó mang theo cái “vận” của mình vô nhà, rồi cả nhà hưởng theo suốt năm. Con nhớ nghen, đây là người ta tin vậy, không phải luật, cũng không phải chuyện khoa học gì.

Có một người nghiên cứu văn hoá dân gian, ông Nguyễn Hùng Vĩ, giải nghĩa hai chữ này hay lắm. “Xông” là tiến lên, bước vào, “đất” là khoảnh đất riêng của một nhà. Xông đất là bước vô cái khoảng riêng đó, đúng lúc năm vừa mới bắt đầu. Nghe vậy con hiểu vì sao người ta để ý rồi chớ.

— Vậy ai muốn vô trước cũng được, đúng không ngoại?

Nhiều nhà mời trước một người. Người ta thường kiếm người tính tình vui vẻ, khoẻ mạnh, làm ăn đang thuận, nhà cửa yên ấm, năm đó không có tang. Có nhà còn coi người đó hợp tuổi với chủ nhà nữa. Cái lý của người ta là vầy, năm mới mà người đầu tiên bước vô cười tươi, khoẻ khoắn, thì cả nhà thấy nhẹ lòng. Tin tới đâu là tuỳ nhà.

Ngoại nói luôn cho con khỏi thắc mắc. Ngoại không kể cho con tuổi nào hợp tuổi nào đâu. Chuyện đó mỗi người tính mỗi kiểu, mà nhà này cũng không phải chỗ coi bói.

Lỡ không mời được ai thì có cách tự xông đất. Một người trong nhà bước ra khỏi cửa trước giao thừa, đi lễ chùa, hái một nhánh lộc, rồi sau giao thừa mới quay về. Người đi về đó coi như chính là người xông đất, mang điều lành từ chùa về nhà mình. Nghe cũng khéo, phải không con.

Mà cũng có nhà không kiêng gì hết, ai tới trước thì tới. Tết nhà đó vẫn là Tết, không mất đi đâu một miếng. Không có cái Tết nào đúng hơn cái Tết nào.

— Trên ti-vi con thấy người ta còn nói chuyện xông đất, vậy là bây giờ còn làm hả ngoại?

Còn, nhưng nhẹ hơn hồi xưa nhiều. Hồi trước người ta nặng chuyện người xông đất phải là nam hay nữ. Nay chuyện đó bớt rồi, người ta coi trọng cái tinh thần hơn, vui vẻ, hiền lành là được.

Trong ngày đó thì vầy. Khách tới xông đất thường cầm theo mấy phong bao mừng tuổi. Chủ nhà mời trà, mời bánh, rồi hai bên chúc nhau mấy câu đầu xuân. Con nít trong nhà là đứa chạy ra mở cửa, chúc một câu, rồi nhận phong bao. Đó, vai của con nằm ở chỗ đó.

— Mai con chạy ra mở cửa cho khách nha ngoại! Mà lỡ có người về trễ, bước vô sau người khác thì sao ngoại?

Ừ, con mở cửa. Mà về trễ thì có sao đâu con. Cái nhà người ta để ý ai bước vô đầu tiên, suy cho cùng, là cái nhà đang đợi người ta bước vô. Đợi ai, ai về, về sớm về trễ, người đợi cũng mừng. Người xông đất, nghĩ cho kỹ, là người đầu tiên được nhà mình đón trong năm mới. Vậy thôi.


Chuyện vận khí theo người xông đất là quan niệm dân gian. Cách chọn người là nếp phổ biến, nhà bạn có thể khác — nhà bạn làm sao, kể cho chúng tôi nghe.

Nguồn tham khảo (2)
  1. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hùng Vĩ — dẫn qua TTXVN/Báo Tin Tức, Hà Nội Mới, Báo Quảng Ninh
  2. 'Nguồn gốc và ý nghĩa tục xông đất đầu năm' (dẫn lời nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vĩ) — Báo Lào Cai điện tử, đăng lại từ Hà Nội Mới, 09/02/2024

Xem đầy đủ ở trang Nguồn tham khảo

Bài này được tự do sao chép và chia sẻ, chỉ cần ghi nguồn tetholiday.com. · Về giấy phép